Günlerin Tortusu

* Epiphania Uveda de Robledo / Vaccaro - Senyor Borges
* Alberto Manguel - Borges’in Evinde

Bazen Senyor Borges benden birkaç kitabı paket yapmamı ister, o zamanlar rafları yeni inÅŸa edilen la Ciudad adlı kitapçıya gidip paketi boÅŸ bir yere bırakırdı. Bunu hoÅŸuna gitmeyen kitaplara yapardı. Bir keresinde yine bir paketle (büyük bir paketti) Milli Kütüphane’ye gitmiÅŸ, Tucuman ve Florida’ya gelince bir kahvede bir ÅŸeyler içmek için oturmuÅŸ, sonra da sanki unutmuÅŸ gibi kitapları sandalyenin altında bırakıp çıkmış. Oradaki çocuklar da onu tanıdıkları için, Senyor Borges’in kitaplarını unuttuÄŸunu sanarak, akÅŸama doÄŸru bir paket kitabı alıp kendisine getirmiÅŸler. Halbuki bu onun kitaplardan kurtulma yöntemiydi.

Sayfa 30

Saat dokuzda banyodan çıkar, sonra da kahvaltısını ederdi. Nobel Ödülü zamanı gelince gazeteciler sıra olurlardı. Roberto Madiana’nın bana, “Önce ben geldim Fanny!” deyiÅŸini hep hatırlarım. Kapıya yapışmış beklerdi. Bir de o uzun kuyruk… Herkes beklerdi. Son defasında yine ona Nobel Ödülü’nü vermediklerinde bir sürü gazeteci toplanmıştı. O yıl kesin Borges’e verileceÄŸini düşünüyorlardı. Bütün gün kapıda nöbet tuttular ve sonunda haber geldiÄŸinde de, verilmediÄŸini söylemeye baÅŸladılar. Beyefendi çok üzüldü. Kendisi bile o yıl kazanacağını düşünüyordu çünkü ödülü hak ettiÄŸine inanıyordu. Ama dünyanın o tarafında, “Ben yaÅŸadığım sürece Borges Nobel Ödülü’nü alamayacak,” diyen, sözü geçen biri vardı. Beyefendi bu duruma çok üzülürdü.

Sayfa 39

Bu yüzyılda, Gabriel Garcia Marquez’den Julio Cortazar’a, Carlos Fuentes’ten Severo Sarduy’a kadar, Ä°spanyolcadaki önemli yazarların hemen hepsi, Borges’e olan borcunu dile getirdi; Borges’in yazınsal sesi genç kuÅŸakların yazılarında da öylesine güçlü yankı buldu ki, Arjantinli romancı Manuel Mujica Lainez aÅŸağıdaki dörtlüğü yazdı:

A un joven escritor

Inutil es que te forjes
Idea de progresar
Porque aunque escribas la mar
Antes lo habra escrito Borges

BoÅŸver, ilerleyeceÄŸim diye
Heveslere kaptırma kendini
Denizler kadar yazsan bile
Borges yazmıştır çoktan hepsini

Sayfa 42

Bütün dünyayı bir kitaba sokmaya çalışan yazarlar vardır. Daha az raslanır bazı yazarlar içinse dünyanın kendisi bir kitaptır, kendileri ve baÅŸkaları için okumaya çalıştıkları bir kitap. Borges bu yazarlardandı. Her ÅŸeye raÄŸmen mutlu olmanın ahlaki görevimiz olduÄŸuna inanırdı, mutluluÄŸun da, nedenini açıklayamasa bile, kitaplarda bulunabileceÄŸini düşünürdü. “Bir kitabın bize mutluluk olasılığını sunduÄŸuna neden inandığımı tam olarak bilmiyorum,” demiÅŸti. “Ama bu alçakgönüllü mucize için gerçekten minnetarım.”

Sayfa 72

1.

“Çizgi sonsuz sayıda noktadan oluÅŸmuÅŸtur; düzlem sonsuz sayıda çizgiden; oylum sonsuz sayıda düzlemden; yüksek oylum sonsuz sayıda oylumdan…” [1]

Borges “Kum Kitabı” adlı öyküsüne bu çok “sıradan” matematiksel tanımla baÅŸlar. SonsuzluÄŸa dair bir öykü için sorunsuz bir baÅŸlangıç. Ama bu ayrıca onun “her kitabın ve herhangi bir kitabın, bütün diÄŸer kitapları hem mekanik, hem de zihinsel olarak vaat ettiÄŸi” fikrinin en yalın aktarım yoludur, üstelik de bir öykü içinde. Evreni kitaplık ÅŸeklinde gören ve cenneti kitaplık ÅŸeklinde düşleyen bir yazar Borges ne de olsa. Düşlemek ki, ona Tanrı’nın bahÅŸettiÄŸi bir lütuf mu, bir ceza mı bunu Borges bile bilmiyor. Şöyle tanımlıyor durumu:

“Tanrı’nın acı alayı, bana kitaplarla birlikte geceyi armaÄŸan etmesiydi.”

2.

1950′li yılların baÅŸlarından itibaren Epifania Uvedo de Robleda (Fanny -belki de Funny) Borges’lerin evinde yatılı olarak çalışmaya baÅŸlar ve bu durum Borges’in Buenos Aires’ten Ä°sviçre’ye yerleÅŸmek üzere ayrılmasına deÄŸin devam eder. Ä°lk kitap bu hanımla “Buenos Aires Borges Vakfı” baÅŸkanı Alejandro Vaccaro’nun söyleÅŸilerine dayanmakta.

Ä°kinci kitapsa, kendi satırlarıyla, “birkaç yıl boyunca 1964′ten 1968′e deÄŸin Borges’e okuyan pek çok insandan biri olma ÅŸansına eriÅŸen [2] -(ama) o günlerde bu ayrıcalığın kesinlikle farkında olmayan [3]- Alberto Manguel’in.

Borges’e dair eksiksiz biyografiler olmanın çok uzağında olan bu iki kitap da (öyle bir iddiaları da yok zaten) dönemsel tanıklıkları aktarıyor. Manguel’de de, Robledo’da da Borges’in günlük yaÅŸamına iliÅŸkin birçok ayrıntı yer alıyor. Ancak kolayca tahmin edilebileceÄŸi üzere Manguel’in kitabında Borges’in düşünsel yanı daha ağır basıyor. Metinleriyle ilgili çeÅŸitli çözümlemelere (Borges’in aÄŸzından) ya da entelektüel tartışmalara (ki bunların konusu genelde kitaplar ve edebiyat oluyor) daha fazla yer veriliyor. DiÄŸer kitaptaysa kiÅŸiler ve Borges’in onlarla olan iliÅŸkisi temel eksen.

3.

Kitaplarımın kulaklarını bükmekten çekinmeyen bir okur olmama karşın, bu iki kitaba da kıyamadım.

“Borges’in Evinde” Yapı Kredi Yayınları’nın Ä°zdüşümleri/Düş Ä°zleri serisinden çıkmış. Aynı seride daha önce Tomris Uyar’ın “Güzel Yazı Defteri”, Leyla Erbil’in “Cüce” ve Enis Batur’un “BaÅŸka Yollar” adlı kitapları yayımlanmıştı.[*] Baskılarıyla parmak ısırtan -en azından benim için- bir seri bu. Kitabın seriye uygun olmasının bir diÄŸer özelliÄŸiyse içinde yer alan ve Sara Facio tarafından çekilmiÅŸ olan fotoÄŸraflar. Kitabı okumanın yanısıra Borges’in evindeki ayrıntılara ister istemez takılıyor kiÅŸi.

“Senyor Borges” ise Can Yayınları’nın “YaÅŸam” serisinden. Bu kitap öncelikle boyutları ile alışılmışın dışında. Kitapta yer alan fotoÄŸraflar yine keyifle izleniyor.

4.

“Borges’in Evinde” ve “Senyor Borges”i okurken kendime ÅŸu soruyu sormadan edemedim: “Borges’in kitapları dururken, neden Borges üzerine yazılmış bu kitapları okumaktan kendimi alamıyorum?”

Yıllar önce, bir tatilde en rahat okunabilecek kitapların biyografiler olduÄŸunu keÅŸfetmiÅŸtim. DoÄŸruydu bu, ama eksikti. Åžimdi biliyorum ki, “sevdiÄŸim yazarların” biyografilerini okumaktan keyif alıyorum asıl ve -Borges bununla sanırım çok eÄŸlenirdi- onların yaÅŸam öykülerini okurken kendimi tatilde hissediyorum.

Can Yayınları	Yapı Kredi Yayınları
ISBN 978 - 975 - 07 - 0971 - 5	ISBN 975 - 08 - 0468 - 6
1. Basım Ağustos 2008	2. Baskı Kasım 2002
Çeviren Aylin Demirhan	Çeviren Cem Akaş
Özgün Adı El Senor Borges	Özgün Adı With Borges

(2 oy verildi, ortalama: 5 / 5)

 Loading …

[1] Kum Kitabı, Sf 102, 4.Baskı, Eylül 1993, İletişim, Çev: Münir H. Göle
[2] Borges’in Evinde, Sf 8
[3] Borges’in Evinde, Sf 9

[*] Serinin diÄŸer kitaplarına ÅŸuradan ulaşılabilir. Ancak bu liste de eksik. Enis Batur’un “BaÅŸka Yollar” adlı kitabı listede yok, örneÄŸin.

4 görüş

1. Böyle buyurdu aydan atlayan kedi

   Önce bu nefis yazıyı okudum. Sonra da “Senyor Borges”in sipariÅŸini verdim. Kendim için küçük bir yılbaşı armaÄŸanı :)
   TeÅŸekkürler…

   22 Aralık 2008 23:22

2. Böyle buyurdu kacakkkova

   ben de bi kütüphaneye kosayim hemen……

   23 Aralık 2008 13:33

3. Böyle buyurdu metin

   “Denizler kadar yazsan bile
   Borges yazmıştır çoktan hepsini”

   Hah hah haa! Dünkü söyleşinin üzerine de amma gitti ha sevgili Atilla Bey!

   “Senyor Borges”i tatilde okudumdu. Ä°kinci kitabı henüz okumadım ama okuyacağım.

   Son cümlenize de harfiyyen katılıyorum.

   25 Aralık 2008 11:36

4. Böyle buyurdu Melis Tükel

   Henüz 18 idim
   ve Borges aklımı almıştı…

   25 Ocak 2009 10:23

Buyurun!